Pad naar dit artikel: Hoofdmenu > Spiritualiteit > Religies > Grensverleggend christendom > Zenmeester Jezus >

Een praktijkboek

In mijn pogingen het Thomas-evangelie te begrijpen heb ik telkens meditatie en lezing laten samengaan. Vele uren heb ik op mijn kussentje gezeten en uitspraken van Jezus als een koan meegenomen in de stilte.
Deze verplaatsing van de logia van hoofd naar buik was zo wezenlijk voor het uiteindelijke begrip, dat ik vind dat ook in een boek over dit evangelie deze meditatieve praktijk een expliciete plaats verdient. Het Thomas-evangelie wil op geen enkele wijze een theoretische beschrijving van het Koninkrijk zijn, geen boek dat louter bespiegelingen biedt over een staat van verlichting of mystieke vereniging. Het is allereerst een praktijkboek. Daarom heb ik ervoor gekozen om bij elk logion  Uitleg 

Toelichting:

[-]

Logion, meervoud Logia: uitspraken, in dit geval van Jezus, opgetekend door Thomas. deze praktijk een herkenbare plaats te geven.
Na elke uitspraak van Jezus volgt eerst een 'reflectie', een woord met een dubbele betekenis. Het is een overdenking, maar ook en wellicht méér nog een weerspiegeling van Jezus' woorden in onze eigen ervaringswereld en soms ook in teksten uit andere tradities, met name het Zen-boeddhisme.
Naast deze reflectie heb ik telkens geprobeerd de betekenis van het logion, zoals ik die ervaar, te vertalen naar ons eigen denken en doen van alledag.
Onder het kopje 'oefening' tracht ik die vertaling gestalte te geven. Misschien klinkt dit woord wat zwaar. Deze keuze vindt haar oorsprong in de mij zo vertrouwde Zen-traditie waarbij het woord 'oefening' enerzijds voor de zit-meditatie staat, maar anderzijds ook voor de implementatie van de aandacht, die je traint bij het zitten, in de rest van je leven. Bij de eerste logia zijn de oefeningen nog vrij concreet, later worden ze abstracter en vervloeien reflectie en oefening meer met elkaar. Het is overigens geenszins mijn bedoeling de lezer te bevoogden of te sturen, de oefeningen zijn louter suggesties om elementen van het evangelie in praktijk te brengen.

De mystieke weg

Misschien mogen we blij zijn dat de georganiseerde religie dit evangelie niet in haar canon heeft opgenomen. Wellicht zou het geschrift in de loop der eeuwen dan diverse aanpassingen ondergaan hebben waardoor de oorspronkelijke boodschap verduisterd zou raken. Zoals het boek nu voor ons ligt, is het in ieder geval 16 eeuwen lang onberoerd gebleven en zien we in de beschreven Jezus de 'Zenmeester avant-la-lettre' die zijn inzichten met ons deelt, met het doel ons te begeleiden op de weg naar zelfkennis die uiteindelijk de weg naar de andere dimensie is, ook wel beschreven als het Koninkrijk van de Vader.
Dit Koninkrijk ligt niet ergens ver weg in de toekomst, maar vertegenwoordigt veeleer een toestand van diep inzicht in ons eigen bestaan, hier en nu.
Zoals we kunnen lezen bij mystici uit alle tijden en culturen is er geen kant-en-klaar recept voor het mystieke schouwen, de weg naar inzicht is geen logische opeenvolging van stappen of treden.
Het Thomas-evangelie biedt dus geen cursus die je kunt doorlopen om verlichting te bereiken. Ieder zal zijn of haar eigen weg moeten zoeken. De auteur van dit evangelie deelt met ons zijn diepe inzichten in de moeilijkheden en zegeningen van deze zoektocht. Daarbij getuigt hij van een uitstekende kennis van de menselijke psyche en geeft hij of zij (wat weten we immers van de schrijver?) er blijk van de mystieke weg zelf gegaan te zijn.

Een nieuwe vertaling

Van het Thomas-evangelie zijn ons enkele Griekse fragmenten en een complete versie in het Koptisch bekend. Het is goed mogelijk dat aan de Griekse versie nog een Aramese ten grondslag ligt. Hier wordt momenteel onderzoek naar verricht.
Voor dit boek heb ik de logia opnieuw vertaald, omdat de woordkeuze vaak mede bepaald wordt door de betekenis die ermee uitgedrukt wil worden. Met het Grieks kon ik zelf nog overweg, voor de Koptische versie heb ik dankbaar gebruik gemaakt van het exemplaar zoals dat, inclusief woord-voor-woord omzetting naar het Engels, op internet is gepubliceerd door Michael Grondin. Zelf beheers ik de Koptische taal niet, maar in het Koptisch treffen we veel bekende Griekse woorden aan en verder heb ik diverse Engelse en een enkele Duitse en Nederlandse vertaling geraadpleegd.
Als uitgangspunt heb ik er wel voor gekozen zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke tekst te blijven om te voorkomen dat ik mijn interpretatie te nadrukkelijk in de vertaling tot uitdrukking zou brengen. Ofschoon deze vertaling een nieuwe is, koester ik geenszins de pretentie dat ze echt vernieuwend is. In het oorspronkelijk manuscript treffen we het hele evangelie als één doorlopende tekst aan. De onderverdeling in logia is kunstmatig en bijna geheel gebaseerd op de steeds terugkerende aanhef 'Jezus zei'. Ik heb die conventie gevolgd, niet omdat ze inhoudelijk te rechtvaardigen zou zijn, maar omdat het zinvol is de toelichting toe te spitsen op kleinere eenheden.
Om te voorkomen dat de lezer uitsluitend met deze tekstsnippers in aanraking komt, is aan het einde van het boek de integrale tekst van het evangelie afgedrukt. Om toch enige structuur in de tekst aan te brengen heb ik ervoor gekozen het evangelie in zes delen of hoofdstukken te verdelen. Deze opsplitsing heb ik weliswaar enigszins trachten te baseren op inhoudelijke thematiek, maar de keuze had evengoed anders kunnen uitvallen, ook déze verdeling is kunstmatig. Voor mij is het geschrift hoe dan ook één geheel.

Een voorproefje

Om een idee te geven van mijn aanpak volgen hieronder twee logia met bijbehorende reflectie en oefening. Ik heb gekozen voor de opening (logion 0) en logion 1 omdat het niet mogelijk is om andere uitspraken zomaar uit hun context te lichten.

Naar de twee genoemde logia

Inleiding
Zenmeester Jezus 2
Zenmeester Jezus 3
Zenmeester Jezus 4
Tekst van het Thomas-evangelie

Een bijdrage van Jos Stollman. Jos Stollman heeft een mooie site waarop meer over zijn boek en over het Thomas-evangelie.

Omvallende dogma's
Zenmeester Jezus
Een cursus in wonderen